1. Eigen bedrijf starten
2. De onderneming
3. Wat is een rechtsvorm van een onderneming?

Rechtsvorm kiezen: aansprakelijkheid, samenwerken en belastingen

Een rechtsvorm is de vorm waarin je je onderneming gaat uitoefenen, en is dus hetzelfde als een ondernemingsvorm. Elk bedrijf start in een bepaalde rechtsvorm, bijvoorbeeld een eenmanszaak of besloten vennootschap.

De rechtsvorm van je onderneming beschrijf je in je ondernemingsplan. Leg uit waarom je voor bijvoorbeeld een eenmanszaak hebt gekozen, of juist voor een besloten vennootschap.

Elke rechtsvorm heeft voor- en nadelen, met name op gebied van aansprakelijkheid, samenwerken en belastingen. Beschrijf in het ondernemingsplan deze voor- en nadelen van de door jou gekozen vorm, maar geef ook kort aan waarom je niet voor andere populaire vormen gekozen hebt.

De keuze voor een rechtsvorm heeft grote gevolgen voor je onderneming en jou als ondernemer. Het is daarom verstandig om de hulp van een expert in te schakelen, zoals een accountant of notaris. De juiste rechtsvorm is namelijk afhankelijk van de individuele situatie en de verwachtingen. Een uitgewerkt financieel plan helpt bij het maken van de juiste keuze.

Je geeft je rechtsvorm door wanneer je je onderneming gaat inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Uiteraard moet je vooraf wel voor jezelf al een doordachte keuze gemaakt hebben. Bij het starten van een eenmanszaak of vof ga je zelf naar de KvK, maar de inschrijving van een bv doet de notaris voor je.

Uiteraard kan je wel veranderen van rechtsvorm, maar dat kost veel tijd en geld. Veel officiële documenten van je onderneming moeten dan aangepast worden en ook de manier van belastingaangifte doen kan ingrijpend veranderen. Toch kan het wijzigen van rechtsvorm een logische vervolgstap zijn voor je onderneming.

Wat is een rechtsvorm?

Een rechtsvorm is de juridische vorm van een onderneming. De rechtsvorm bepaalt de aansprakelijkheid, de manier van samenwerken en de rechten en plichten met betrekking tot belastingen.

Het kiezen van de juiste ondernemingsvorm is afhankelijk van jou als ondernemer. Welk type onderneming wil je starten? Hoeveel winst ga je maken? En hoeveel risico durf je te nemen?

Een eenmanszaak en een bv zijn mogelijkheden als je alleen start. Een vof is een mogelijkheid bij gezamenlijk ondernemerschap. Een bv is geen verplichte vervolgstap voor een groeiende eenmanszaak; beoordeel opnieuw welke vorm past als je situatie verandert. ^[ref]

Vergelijk de totale belastingdruk, jaarlijkse kosten en het geld dat je privé nodig hebt. Een lager tarief voor één belastingsoort betekent niet automatisch dat je onderaan de streep meer overhoudt.

De rechtsvorm geeft een juridisch kader voor eigendom, bestuur en aansprakelijkheid. Vul dit aan met passende afspraken over bijvoorbeeld inbreng, zeggenschap, winstverdeling en vertrek. Zzp’er en freelancer zijn geen rechtsvormen. Ook met een eenmanszaak kun je personeel aannemen.

Rechtsvorm en aansprakelijkheid

Bij een eenmanszaak ben je persoonlijk aansprakelijk voor ondernemingsschulden. Ook je privévermogen kan worden aangesproken. Bij een vof kan een vennoot voor de volledige schuld van de vof aansprakelijk zijn, ook als een andere vennoot die heeft veroorzaakt. ^[ref]

Een bv is in beginsel zelf aansprakelijk. Toch kun je persoonlijk risico lopen, bijvoorbeeld bij onbehoorlijk bestuur, bepaalde handelingen vóór oprichting of een privéborgstelling voor een lening. Daarvoor hoeft niet steeds sprake te zijn van opzettelijke benadeling van schuldeisers. ^[ref]

Bij een coöperatie hangt de aansprakelijkheid van leden voor tekorten bij ontbinding af van de statuten: uitgesloten (UA), beperkt (BA) of wettelijk (WA). Beoordeel daarnaast de positie van bestuurders afzonderlijk. ^[ref]

Breng concrete risico’s in kaart: leningen, langlopende huur, schade aan klanten en verplichtingen die een partner kan aangaan. Bespreek ook de mogelijke gevolgen voor gezamenlijk privévermogen en garanties. Een verzekering dekt alleen de risico’s en bedragen die in de polis staan.

Rechtsvorm en samenwerken

Samenwerken kan in vele rechtsvormen, omdat de meeste samenwerkingsverbanden in overeenkomsten en statuten zijn vastgelegd. De meest gebruikelijke vormen zijn de besloten vennootschap met meerdere directeuren/aandeelhouders en de vof met meerdere vennoten.

Startende ondernemers beginnen vaak alleen, en kiezen dan voor een eenmanszaak. Afhankelijk van de risico's voor aansprakelijkheid en voordelen van belastingen, zijn er ook ondernemers die hun bedrijf opstarten in een besloten vennootschap.

Leg bij samenwerken vast wie mag tekenen, hoe je besluiten neemt, hoe je winst en verliezen verdeelt en wat er gebeurt bij ziekte, overlijden of vertrek. Stem de overeenkomst af op de rechtsvorm en eventuele statuten. Bespreek ook hoe een conflict wordt opgelost.

Rechtsvorm en belastingen

Bij een eenmanszaak geef je het resultaat aan in je inkomstenbelasting. Bij een vof wordt het winstaandeel van een natuurlijke persoon in diens eigen aangifte verwerkt. Ondernemersaftrek is niet automatisch van toepassing: voor zelfstandigenaftrek moet je onder meer ondernemer voor de inkomstenbelasting zijn en voldoen aan het urencriterium. Startersaftrek heeft aanvullende voorwaarden. ^[ref] Lees verder over inkomstenbelasting voor ondernemers.

Een bv betaalt vennootschapsbelasting over haar belastbare winst. Werk je voor je bv en heb je een aanmerkelijk belang, dan speelt de gebruikelijkloonregeling. Je loon valt in box 1 van de inkomstenbelasting. ^[ref]

Dividend uit een aanmerkelijk belang valt in box 2. Nederlandse dividendbelasting die daarop is ingehouden, kun je als voorheffing verrekenen in je aangifte inkomstenbelasting. Tel die voorheffing dus niet nogmaals op als een afzonderlijke definitieve belasting bovenop box 2. ^[ref]

Er is geen vaste winstgrens waarbij een bv voor iedereen voordeliger wordt. Laat dezelfde onderneming vergelijken met dezelfde omzet, kosten en privébehoefte. Neem loon, aftrekposten, vennootschapsbelasting, eventuele winstuitkeringen en extra administratiekosten mee. Het maakt verschil of winst in de bv blijft of naar privé gaat. ^[ref]

Btw hangt mede af van je activiteiten; een andere rechtsvorm levert niet vanzelf een btw-vrijstelling op. Met personeel krijg je ook te maken met loonheffingen. Houd de belastingsoorten daarom afzonderlijk in beeld.

Verschillen tussen rechtsvormen

In het overzicht van soorten rechtsvormen vind je uitleg over de afzonderlijke vormen. De hoofdindeling is met en zonder rechtspersoonlijkheid. Een rechtspersoon kan zelf rechten en verplichtingen hebben; persoonlijke aansprakelijkheid blijft in bepaalde situaties mogelijk.

Vergelijk voor jouw keuze:

• Alleen starten of samen eigenaar zijn.
• Risico’s, verzekerbaarheid en gevraagde privézekerheden.
• Verwachte winst, privébehoefte en totale belastingdruk.
• Oprichtingskosten, administratie en publicatieverplichtingen.
• Toetreding van investeerders, overdracht en voortzetting.

Leg in je ondernemingsplan vast welke vorm je kiest en welke afweging doorslaggevend is. Laat bij omzetting vooraf de belastinggevolgen en de gevolgen voor contracten, vergunningen, financiering en registraties beoordelen. Veranderen kan logisch zijn, maar gebeurt niet alleen door een andere naam op je factuur te zetten.

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Kies een rechtsvorm op basis van risico’s, samenwerking en totale kosten. Lees waarom een bv niet alle privéaansprakelijkheid uitsluit en een vaste winstgrens tekortschiet.

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.