1. Eigen bedrijf starten
2. De onderneming
3. Welke soorten rechtsvormen zijn er voor een onderneming?

Welke rechtsvormen zijn er? 9 vormen en hun verschillen

Eenmanszaak, vof, cv, maatschap, bv, nv, coöperatie, vereniging en stichting zijn negen veelbesproken Nederlandse rechtsvormen. Ze verschillen in eigendom, oprichting, aansprakelijkheid en belastingen. Hieronder lees je per vorm de kenmerken en aandachtspunten; het is geen volledige opsomming van alle Nederlandse en Europese rechtsvormen.

Zzp’er, freelancer en interim zijn geen rechtsvormen. Ze beschrijven hoe je werkt. Als zelfstandig professional kun je bijvoorbeeld een eenmanszaak of bv hebben. Kies de vorm die past bij je risico’s, samenwerking en financiering, en licht die keuze toe in je ondernemingsplan.

Dit overzicht beschrijft de afzonderlijke vormen. Wil je vooral afwegen welke bij jou past, lees dan rechtsvorm kiezen. Je handelsnaam, KVK-nummer, btw-identificatienummer en eventuele RSIN zijn verschillende gegevens; rechtspersoonlijkheid wordt niet bepaald door het nummer dat je gebruikt.

Rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid

Een eenmanszaak, vof, cv en maatschap hebben geen rechtspersoonlijkheid. De betrokken ondernemer of vennoten kunnen zelf aansprakelijk zijn voor zakelijke verplichtingen. Hoe ver dat gaat, verschilt per vorm en rol. Een afgescheiden ondernemingsvermogen bij een samenwerkingsverband betekent niet automatisch dat privébezit veilig is. ^[ref]

• Eenmanszaak
• Vennootschap onder firma (vof)
• Commanditaire vennootschap (cv)
• Maatschap

Voor deze vormen is geen notariële oprichtingsakte verplicht. Leg bij samenwerking wel afspraken vast. Een zakelijke verzekering kan bepaalde schaderisico’s dekken, maar neemt geen gewone leningen, onbetaalde rekeningen of alle ondernemingsrisico’s over.

Rechtsvorm met rechtspersoonlijkheid

Een rechtspersoon kan zelfstandig rechten en verplichtingen hebben: bijvoorbeeld een pand huren, personeel aannemen of schulden aangaan. In beginsel is de rechtspersoon zelf aansprakelijk. Bestuurders, aandeelhouders of leden kunnen in bepaalde situaties toch persoonlijk risico lopen, bijvoorbeeld door onbehoorlijk bestuur, een privéborgstelling of de gekozen aansprakelijkheidsregeling. ^[ref]

• Besloten vennootschap (bv)
• Naamloze vennootschap (nv)
• Coöperatie
• Vereniging
• Stichting

Een bv, nv, coöperatie en stichting richt je op via een notaris. Bij een vereniging maakt het verschil of je kiest voor volledige of beperkte rechtsbevoegdheid. Ook een vereniging zonder notariële statuten heeft rechtspersoonlijkheid, maar de bevoegdheden en bestuurdersaansprakelijkheid verschillen.

Wat is een eenmanszaak?

Een eenmanszaak heeft precies één eigenaar. Er kunnen wel werknemers in dienst zijn. Je kunt meerdere activiteiten en handelsnamen gebruiken binnen dezelfde eenmanszaak, maar je kunt als persoon niet meerdere eenmanszaken hebben. ^[ref]

Voor de oprichting is geen notaris of wettelijk minimumkapitaal nodig. Dat betekent niet dat starten niets kost: je moet wel investeringen, lopende uitgaven en tegenvallers kunnen betalen. Als eigenaar ben je persoonlijk aansprakelijk voor zakelijke schulden.

• Eén eigenaar; personeel is mogelijk.
• Inschrijving in het Handelsregister; geen notariële oprichtingsakte.
• Geen wettelijk minimumkapitaal.
• Resultaat wordt verwerkt in de inkomstenbelasting; aftrekposten hebben eigen voorwaarden.
• Privéaansprakelijkheid voor ondernemingsschulden.
• Wel administratieplicht, geen jaarlijkse deponering van een jaarrekening bij KVK.

Wat is een vennootschap onder firma (vof)?

In een vennootschap onder firma werken minstens twee personen of organisaties samen onder één bedrijfsnaam. Zij heten vennoten of firmanten. Iedere vennoot brengt iets in, zoals geld, goederen of arbeid. De vennoten spreken af hoe zij de winst verdelen. ^[ref]

Iedere vennoot is hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de vof: een schuldeiser kan het volledige bedrag bij één vennoot opeisen, ook als een andere vennoot de schuld veroorzaakte. Een onderlinge afspraak om ieder de helft te betalen beschermt je dus niet vanzelf tegenover die schuldeiser.

Leg in een vennootschapscontract de inbreng, winstverdeling, bevoegdheden en afspraken bij vertrek, ziekte of overlijden vast. Laat bevoegdheidsbeperkingen waar nodig registreren.

• Minstens twee vennoten; geen notariële oprichtingsakte verplicht.
• Geen wettelijk minimumkapitaal; wel afspraken over inbreng.
• Vennootschapscontract sterk aan te bevelen.
• Hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hele vof-schuld.
• Winstaandeel van een natuurlijke persoon valt in de inkomstenbelasting; fiscaal ondernemerschap wordt per vennoot beoordeeld.

Wat is een commanditaire vennootschap (cv)?

Een commanditaire vennootschap heeft minstens één beherend vennoot en één commanditair of stil vennoot. De beherend vennoot leidt het bedrijf. De stille vennoot brengt geld of goederen in en blijft buiten het beheer. Het onderscheid draait om hun rol, niet om ongelijke inbrengbedragen. ^[ref]

Beherende vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de cv-schulden. Een stille vennoot riskeert in beginsel de afgesproken inbreng. Treedt die toch als beherend vennoot op of wordt diens naam in de firmanaam gebruikt, dan kan ruimere aansprakelijkheid ontstaan. Leg toezicht, informatie en besluitvorming daarom zorgvuldig vast en laat beoordelen wat de stille vennoot wel en niet mag doen.

Sinds 1 januari 2025 is een cv in beginsel niet meer zelfstandig belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. De belastingheffing vindt bij de vennoten plaats. Er bestaan uitzonderingen op grond van andere fiscale regels. Een stille vennoot heeft niet dezelfde ondernemersaftrek als een actieve ondernemer. ^[ref]

• Beherende en stille vennoten hebben verschillende rollen en risico’s.
• Geen notariële oprichtingsakte of wettelijk minimumkapitaal vereist.
• Leg inbreng, winstverdeling, bevoegdheden en uitstappen vast.
• Laat de fiscale gevolgen voor elke vennoot afzonderlijk beoordelen.

Wat is een maatschap?

In een maatschap brengen meerdere personen of organisaties geld, goederen of arbeid samen. Deze vorm wordt veel gebruikt door beroepsgenoten, zoals artsen, tandartsen, architecten en advocaten. Zij kunnen bijvoorbeeld praktijkruimte en kosten delen. De deelnemers heten maten. ^[ref]

Wie aansprakelijk is, hangt af van wie de verplichting aangaat, diens bevoegdheid en het soort verplichting. Voor gezamenlijk aangegane gewone verplichtingen kunnen maten voor gelijke delen verbonden zijn. Maar “iedere maat is altijd slechts voor een gelijk deel aansprakelijk” is onjuist.

Bij een door de maatschap aanvaarde opdracht kan iedere maat op grond van artikel 7:407 lid 2 BW voor het geheel aansprakelijk zijn. Er gelden uitzonderingen en de contractuele afspraken kunnen van belang zijn. Laat bij beroepsrisico’s de overeenkomst en verzekering samen beoordelen. ^[ref]

• Meerdere maten; geen notariële oprichtingsakte verplicht.
• Geen wettelijk minimumkapitaal.
• Maatschapscontract met inbreng, winstverdeling, bevoegdheden en voortzetting.
• Persoonlijke aansprakelijkheid afhankelijk van handeling en verplichting.
• Bij een natuurlijke persoon wordt het winstaandeel in de inkomstenbelasting verwerkt; aftrekposten zijn niet automatisch beschikbaar.

Wat is een besloten vennootschap (bv)?

Een besloten vennootschap is een rechtspersoon met een in aandelen verdeeld kapitaal. Eén of meer aandeelhouders bezitten de aandelen. Eén of meer bestuurders leiden het bedrijf; aandeelhouder en bestuurder zijn verschillende rollen die wel bij dezelfde persoon kunnen liggen.

Oprichting gebeurt via de notaris. Het aandelenkapitaal kan al €0,01 zijn, maar daarnaast heb je geld nodig voor oprichtingskosten en de bedrijfsvoering. De bv moet een aandeelhoudersregister bijhouden en jaarlijks financiële stukken bij KVK deponeren. ^[ref]

Overdracht van bv-aandelen verloopt via een notariële akte. Controleer daarnaast de statuten en eventuele aandeelhoudersafspraken over aanbieden, goedkeuring en andere beperkingen. ^[ref]

De bv is in beginsel zelf aansprakelijk. Onbehoorlijk bestuur, handelen vóór oprichting of persoonlijk borg staan kan toch privéaansprakelijkheid opleveren. Een directeur-grootaandeelhouder hoeft niet de enige aandeelhouder te zijn. Welke regels voor loon en werknemersverzekeringen gelden, hangt af van diens positie.

• Oprichting bij de notaris; aandeelhouders en bestuur hebben eigen taken.
• Laag mogelijk aandelenkapitaal, maar wel oprichtings- en administratiekosten.
• In beginsel aansprakelijkheid van de bv, met uitzonderingen voor personen.
• Vennootschapsbelasting over de belastbare winst; daarnaast kunnen loon en dividend bij jou belast zijn.
• Jaarlijkse deponering; omvang van de publicatie hangt van de bedrijfsgrootte af.

Wat is een naamloze vennootschap (nv)?

Een naamloze vennootschap is net als een bv een rechtspersoon met aandeelhouders en een bestuur. Voor oprichting via de notaris is minstens €45.000 kapitaal nodig. De nv kan passen bij ondernemingen die kapitaal via aandelen willen aantrekken. ^[ref]

Een nv hoeft niet beursgenoteerd te zijn. “Naamloos” betekent niet dat aandeelhouders altijd onbekend of anoniem zijn. Verhandelbaarheid hangt mede af van het soort aandelen en eventuele statutaire beperkingen. Een beursnotering brengt eigen eisen mee.

• Oprichting via de notaris en minimaal €45.000 kapitaal.
• Aandeelhouders en bestuur hebben verschillende rollen.
• De nv is in beginsel aansprakelijk; bestuurdersaansprakelijkheid blijft mogelijk.
• Vennootschapsbelasting en jaarlijkse deponering van financiële stukken.
• Voor een kleine starter meestal meer inrichting en kapitaal dan nodig.

Wat is een coöperatie?

In een coöperatie werken leden samen aan hun economische belangen. Denk aan gezamenlijk inkopen, producten verkopen of opdrachten uitvoeren. De leden kunnen ondernemers, organisaties of consumenten zijn. De coöperatie heeft rechtspersoonlijkheid, een bestuur en een ledenvergadering en mag winst aan leden uitkeren. ^[ref]

De aansprakelijkheid van leden voor tekorten bij ontbinding leg je vast in de statuten:

• UA: uitgesloten aansprakelijkheid van leden voor die tekorten.
• BA: beperkte aansprakelijkheid tot het statutaire maximum.
• WA: wettelijke aansprakelijkheid, in beginsel voor gelijke delen.

Beoordeel apart de positie van het bestuur en eventuele persoonlijke garanties. Een bestuurder kan bijvoorbeeld aansprakelijk worden bij onbehoorlijk bestuur.

• Oprichting via de notaris met minstens twee leden.
• Geen wettelijk minimumkapitaal; leden en bestuur bepalen de organisatie.
• Winstuitkering aan leden mogelijk volgens de afspraken.
• Vennootschapsbelasting en jaarlijkse deponering van financiële stukken.
• Toetreding, vertrek, ledenbijdragen en aansprakelijkheid vragen duidelijke statuten.

Wat is een vereniging?

Een vereniging heeft leden die samen een doel nastreven, bijvoorbeeld sporten of belangen behartigen. De ledenvergadering heeft belangrijke bevoegdheden, zoals het benoemen van het bestuur. Het bestuur voert het beleid uit binnen de wet en statuten.

Een vereniging mag een onderneming drijven en winst maken, maar mag die winst niet onder de leden verdelen. Gebruik de middelen voor het verenigingsdoel. ^[ref]

• Volledige rechtsbevoegdheid: statuten in een notariële akte en inschrijving bij KVK. In beginsel is de vereniging aansprakelijk, met uitzonderingen voor bestuurders.
• Beperkte rechtsbevoegdheid: geen notariële statuten. De vereniging kan bijvoorbeeld geen registergoed verkrijgen of erfgenaam zijn. Bestuurders lopen meer persoonlijk risico; inschrijving beperkt dit risico, maar neemt het niet volledig weg.
• Geen wettelijk minimumkapitaal; wel leden, een bestuur en administratie.
• Geen winstuitkering aan leden.

Een informele vereniging zonder onderneming hoeft niet altijd te worden ingeschreven. Controleer bij zakelijke activiteiten de registratieplicht en de fiscale positie. Rechtspersoonlijkheid betekent niet automatisch belastingvrijstelling.

Wat is een stichting?

Een stichting heeft geen leden of aandeelhouders. Een bestuur beheert het vermogen voor het statutaire doel, bijvoorbeeld natuurbehoud, cultuur of hulpverlening. Oprichting gebeurt via een notaris. Een stichting kan ook een onderneming drijven; de rechtsvorm is dus niet beperkt tot vrijwilligerswerk. ^[ref]

Winst blijft beschikbaar voor het doel en is geen uitkeerbare ondernemerswinst voor de oprichter of bestuurder. Een passende vergoeding voor werkelijk werk is iets anders dan winstuitkering. Daarvoor gelden onder meer de statuten en eventuele fiscale voorwaarden, bijvoorbeeld bij een ANBI.

• Notariële oprichting en inschrijving bij KVK.
• Geen leden of aandeelhouders; bestuur volgens de statuten.
• Geen wettelijk minimumkapitaal.
• In beginsel is de stichting aansprakelijk, maar bestuurdersaansprakelijkheid is mogelijk.
• Administratieplicht; afhankelijk van de situatie ook fiscale en publicatieverplichtingen.

Een stichting of vereniging met ondernemingsactiviteiten kan vennootschapsbelasting moeten betalen. Er zijn vrijstellingen onder voorwaarden; btw wordt afzonderlijk beoordeeld. Een maatschappelijke doelstelling maakt de organisatie niet vanzelf belastingvrij. ^[ref]

Wat regel je na de keuze voor een rechtsvorm?

Leg eerst eigendom, zeggenschap en risico’s vast. Regel vervolgens oprichting en inschrijving, bankzaken, administratie en passende verzekeringen. Controleer of je UBO’s moet registreren. Een eenmanszaak heeft geen UBO-opgave; bij veel samenwerkingsverbanden en rechtspersonen geldt die wel, met uitzonderingen. ^[ref]

Vergelijk bij je keuze de totale belastingdruk en jaarlijkse kosten. “Belastingvoordeel bij een kleine winst” of “een bv is goedkoper bij een grote winst” is zonder persoonlijke berekening te algemeen. Ondernemersaftrek hangt af van voorwaarden, niet uitsluitend van de rechtsvorm. Lees verder over inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting.

---

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Link:

Vergelijk eenmanszaak, vof, cv, maatschap, bv, nv, coöperatie, vereniging en stichting. Lees per rechtsvorm over oprichting, aansprakelijkheid, winst en belastingen.

---

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.